Đèn chiếu vàng da

Đèn chiếu vàng da sử dụng ánh sáng từ 400-480 nm

Ở những ngày đầu, trẻ sơ sinh gặp phải tình trạng vàng da do nồng độ bilirubin tăng cao. Đây là hiện tượng phổ biến có thể dẫn đến biến chứng nếu không được điều trị đúng cách. Một trong những giải pháp an toàn, hiệu quả và không xâm lấn nhất để xử lý tình trạng này chính là đèn chiếu vàng da, hay còn gọi là liệu pháp quang trị liệu. 

Bài viết sau đây trình bày chi tiết nhất về đèn chiếu vàng da: từ nguyên lý hoạt động, lợi ích, cách sử dụng, tới tiêu chí lựa chọn thiết bị và lưu ý an toàn. 

1. Đèn chiếu vàng da là gì?

Đèn chiếu vàng da là một loại thiết bị y tế chuyên dụng sử dụng ánh sáng ở các bước sóng phù hợp để điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh. Thiết bị này phát ra ánh sáng với bước sóng được kiểm soát, thường là ánh sáng xanh hoặc ánh sáng trắng trong phạm vi nhất định, để phân giải bilirubin tích tụ trong da thành dạng dễ đào thải qua gan và thận. 

2. Hiểu rõ về vàng da cho trẻ sơ sinh

Để hiểu vai trò của đèn chiếu vàng da, cần biết:

• Vàng da là tình trạng da và mắt chuyển sang màu vàng do bilirubin dư thừa tích tụ trong cơ thể. 
• Bilirubin là sản phẩm khi cơ thể phân hủy hồng cầu cũ, thường được gan xử lý và đào thải. Ở trẻ sơ sinh, gan chưa phát triển hoàn chỉnh nên bilirubin có thể tích tụ. 
• Đa số trường hợp vàng da là sinh lý và tự khỏi, nhưng một số trường hợp bệnh lý có thể cần điều trị y tế. 

3. Nguyên lý hoạt động của đèn chiếu vàng da

Đèn chiếu vàng da hoạt động dựa trên nguyên lý quang trị liệu. Phương pháp sử dụng ánh sáng có bước sóng phù hợp để biến đổi bilirubin (sắc tố gây vàng da) thành dạng dễ đào thải qua nước tiểu và phân mà không cần phải xử lý qua gan.

Đây là giải pháp không xâm lấn, an toàn cao và được áp dụng phổ biến nhất hiện nay trong điều trị vàng da sơ sinh. Đặc biệt khi gan của trẻ chưa đủ khả năng chuyển hóa hết bilirubin trong máu.

Cơ chế hoạt động khoa học

Bilirubin là gì?

• Là một sản phẩm phân hủy của hồng cầu sau khi hết vòng đời (~120 ngày).
• Bình thường, bilirubin được gan chuyển hóa và bài tiết ra khỏi cơ thể.
• Ở trẻ sơ sinh, gan chưa phát triển đầy đủ → lượng bilirubin tích tụ trong máu, thấm vào da và niêm mạc gây ra hiện tượng vàng da.

Vai trò của ánh sáng trong quang trị liệu

Quang trị liệu sử dụng ánh sáng nhân tạo có bước sóng từ 420 - 480 nanomet, thường là ánh sáng xanh hoặc ánh sáng trắng cường độ cao, để thay đổi cấu trúc bilirubin trong da.

Có 3 cơ chế chính của ánh sáng ảnh hưởng đến bilirubin:

Đồng phân hóa bilirubin

• Đây là cơ chế chính và hiệu quả nhất.
• Ánh sáng xanh làm bilirubin chuyển thành dạng đồng phân cấu trúc một dạng phân tử mới không độc, có thể tan trong nước và bài tiết trực tiếp qua thận mà không cần gan xử lý.
• Hiệu quả đạt được nhanh, thường giảm bilirubin trong 24 - 48 giờ sau chiếu đèn.

Đồng phân hóa cấu trúc

• Biến bilirubin không tan trong nước thành lumirubin, một chất tan trong nước, dễ thải qua mật.
• Dạng này ít tái hấp thu và có thời gian lưu thông ngắn → giảm nguy cơ bilirubin quay lại máu.
• Chiếm 15 - 20% hiệu quả quang trị liệu.

Oxy hóa quang học

• Tạo ra các sản phẩm oxy hóa có thể hòa tan và bài tiết dễ dàng.
• Tác động chậm, ít hiệu quả hơn 2 cơ chế trên nhưng vẫn góp phần làm giảm tổng bilirubin.
• Có thể tạo ra gốc tự do nếu chiếu quá lâu → cần kiểm soát thời gian chiếu đèn.

Vì sao bước sóng 420 - 480nm là tối ưu?

• Bước sóng này trùng với đỉnh hấp thụ ánh sáng của bilirubin → giúp ánh sáng dễ dàng xuyên qua lớp da và tương tác với bilirubin trong mô.
• Ánh sáng xanh (blue light) có năng lượng vừa đủ để gây biến đổi bilirubin mà không phá hủy mô như tia cực tím hay tia X.

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả chiếu đèn

• Khoảng cách từ đèn đến da : Càng gần → cường độ ánh sáng mạnh hơn → tăng hiệu quả.
• Diện tích da được chiếu sáng: Càng nhiều da tiếp xúc ánh sáng → bilirubin được phân giải nhanh hơn. Do đó, trẻ thường được cởi trần toàn thân, chỉ che mắt và cơ quan sinh dục.
• Cường độ & thời gian chiếu sáng: Cường độ tối ưu thường từ 8 - 12 μW/cm²/nm trở lên. Và thời gian chiếu thường từ 12 - 24 giờ liên tục, có thể kéo dài vài ngày tùy tình trạng.
• Loại đèn sử dụng: Đèn LED hiện đại: phát ánh sáng đều, không tỏa nhiệt cao, tiết kiệm điện. Trong khi đèn huỳnh quang cũ: hiệu quả kém hơn, dễ nóng và tốn điện. Còn đèn sợi quang: dùng cho chiếu tại chỗ (mặt, lưng) - không nóng nhưng hiệu quả chậm hơn.

4. Lúc nào chúng ta cần chiếu đèn vàng da cho bé

Trong những trường hợp sau chúng ta cần sử dụng liệu pháp chiếu đèn vàng da em bé:

• Trẻ sơ sinh có nồng độ bilirubin trong máu vượt mức an toàn cho phép, theo chỉ định của bác sĩ nhi khoa. 
• Đèn chiếu là phương pháp điều trị đầu tiên trong hầu hết trường hợp vàng da bệnh lý. Khi đó tránh phải sử dụng đến biện pháp xâm lấn như thay máu. 
• Nhiều hướng dẫn y tế khuyến cáo theo dõi nồng độ bilirubin và bắt đầu phototherapy khi mức độ đạt ngưỡng nguy hiểm. 

Lưu ý: Phương pháp sử dụng đèn chiếu vàng da không phải lúc nào cũng áp dụng cho mọi trường hợp vàng da. Việc quyết định nằm ở bác sĩ nhi khoa sau khi xét nghiệm. 

5. Lợi ích khi sử dụng đèn chiếu vàng da

Đèn chiếu vàng da hiện nay đang mang lại nhiều lợi ích, đặc biệt trong điều trị vàng da sơ sinh:

Hiệu quả giảm bilirubin nhanh chóng

Đèn chiếu vàng da giúp giảm nồng độ bilirubin trong máu bằng cách chuyển hóa thành dạng dễ bài tiết, giúp cải thiện vàng da một cách hiệu quả. 

Giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng

Bệnh vàng da nặng có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như tổn thương thần kinh, bại não. Do đó, khi dùng đèn chiếu giúp ngăn chặn điều này. 

An toàn và ít rủi ro

Phototherapy là phương pháp điều trị an toàn được sử dụng rộng rãi trong các cơ sở y tế, giúp giảm đau đớn cho trẻ và không xâm lấn như thuốc hay phẫu thuật. 

Có thể triển khai linh hoạt

Đèn chiếu vàng da có thể được sử dụng tại bệnh viện hoặc ở nhà dưới hướng dẫn của bác sĩ trong một số tình huống, mang lại lợi ích thiết thực cho gia đình. 

6. Cách sử dụng đèn chiếu vàng da đúng chuẩn

Để đèn chiếu vàng da phát huy hiệu quả tối đa, quy trình sử dụng cần tuân thủ nghiêm ngặt:

Chuẩn bị trẻ trước khi chiếu đèn

• Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ vàng da và đề xuất sử dụng đèn phù hợp. 
• Trẻ được che mắt bằng băng che chuyên dụng để bảo vệ võng mạc khỏi ánh sáng mạnh. 
• Che kín vùng sinh dục và chỉ để lại phần da cần chiếu để ánh sáng tiếp xúc trực tiếp tối đa. 

Kỹ thuật chiếu đèn

• Đèn được đặt cách cơ thể trẻ một khoảng nhất định (thường trong khoảng 30 - 50 cm). 
• Ánh sáng được chiếu liên tục trong thời gian do bác sĩ chỉ định, thường từ 12 - 24 giờ/ngày tùy mức độ trẻ cần điều trị. 
• Trong quá trình chiếu, trẻ sẽ được theo dõi nồng độ bilirubin, thân nhiệt và tình trạng nước, bú sữa để đảm bảo an toàn. 

Thay đổi tư thế

• Thay đổi tư thế cơ thể bé định kỳ (thường 2 - 4 giờ/lần) để ánh sáng chiếu đều trên mọi phần da. 

Kết thúc và theo dõi sau điều trị

• Khi bilirubin giảm xuống mức an toàn, bác sĩ sẽ ngừng chiếu đèn. 
• Sau điều trị, trẻ cần được theo dõi tiếp tại nhà theo hướng dẫn y tế.

7. Các loại đèn chiếu vàng da thường gặp

Đèn chiếu vàng da LED

• Sử dụng bóng LED chuyên dụng có tuổi thọ cao, tuổi thọ thường >50,000 giờ. 
• Tiết kiệm điện, ánh sáng ổn định và hiệu quả phân giải bilirubin tốt hơn đèn truyền thống. 

Đèn chiếu vàng da di động

• Thiết kế linh hoạt, dễ di chuyển giữa các phòng hoặc khu vực điều trị. 

Đèn chiếu vàng da 2 mặt

• Có hai nguồn sáng chiếu từ hai phía, giúp tăng diện tích chiếu toàn thân trẻ, hiệu quả hơn với vàng da nặng. 

8. Tiêu chí lựa chọn đèn chiếu vàng da chất lượng

Khi chọn mua hoặc sử dụng thiết bị đèn chiếu vàng da, cần lưu ý các tiêu chí sau:

Chứng nhận y tế và tiêu chuẩn an toàn

Đèn phải đạt chứng nhận an toàn thiết bị y tế và tuân theo các chỉ dẫn kỹ thuật phù hợp, đảm bảo hiệu quả điều trị và an toàn cho trẻ. 

Bước sóng ánh sáng phù hợp

Chọn đèn phát ra bước sóng hiệu quả nhất trong dải 420 - 480 nm giúp điều trị vàng da tốt nhất. 

Điều chỉnh linh hoạt

Thiết bị nên cho phép điều chỉnh độ cao, góc chiếu và cường độ ánh sáng để phù hợp với từng cơ thể trẻ. 

An toàn cho trẻ

Thiết bị an toàn với các tính năng tự ngắt khi quá nhiệt hoặc quá thời gian sử dụng để tránh gây tác dụng phụ. 

Đơn vị cung cấp uy tín

Chọn nơi bán có bảo hành, dịch vụ kỹ thuật và tư vấn hướng dẫn sử dụng thiết bị đúng cách. 

9. Lưu ý

Hiện nay phương pháp đèn chiếu vàng da đang được đánh giá là an toàn, nhưng vẫn cần chú ý:

Theo dõi trẻ liên tục

Giám sát thân nhiệt, phản ứng cơ thể, bú sữa và phân để sớm phát hiện dấu hiệu bất thường. 

Không lạm dụng ánh sáng

Chiếu đèn quá lâu mà không có chỉ định y tế có thể gây stress nhiệt hoặc kích ứng da. 

Che mắt đúng cách

Bảo vệ mắt bé tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mạnh từ đèn chiếu. 

10. Kết luận

Đèn chiếu vàng da là một giải pháp quan trọng, hiệu quả và an toàn hàng đầu trong điều trị vàng da sơ sinh. Với nguyên lý hoạt động dựa trên ánh sáng có bước sóng phù hợp, thiết bị này giúp nhanh chóng giảm bilirubin trong máu, hỗ trợ trẻ hồi phục mà không cần xâm lấn. 

Để sử dụng phương pháp này đúng và hiệu quả, việc tuân thủ chỉ định y tế. Theo dõi tình trạng trẻ và lựa chọn thiết bị chất lượng là điều cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

Đèn chiếu vàng da có gây hại cho trẻ không?

Đèn chiếu vàng da là phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả nếu thực hiện đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, việc theo dõi trẻ trong quá trình chiếu đèn là cần thiết để tránh các tác dụng phụ như mất nước hoặc kích ứng da. 

Đèn chiếu vàng da chiếu trong bao lâu?

Thời gian chiếu phụ thuộc vào mức bilirubin và phản ứng của cơ thể trẻ; bác sĩ sẽ chỉ định thời gian cụ thể sau khi đánh giá. 

Có thể chiếu đèn vàng da tại nhà không?

Ở một số nước, khi tình trạng ổn định và dưới hướng dẫn bác sĩ, chiếu đèn tại nhà có thể được xem xét. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay khuyến cáo nên thực hiện tại bệnh viện để đảm bảo an toàn. 

Đèn chiếu vàng da dùng ánh sáng gì?

Phần lớn đèn sử dụng ánh sáng xanh với bước sóng từ 420 - 480 nm, đây là dải hiệu quả cao nhất để phân giải bilirubin. 

Ai phải chăm sóc trẻ sau khi chiếu đèn?

Sau khi ngừng chiếu đèn, trẻ cần được theo dõi trong vài ngày để đảm bảo bilirubin không tăng lại và sức khỏe ổn định.

Meditop cung cấp thiết bị y tế chất lượng cao, với hệ thống phân phối rộng khắp từ Bắc vào Nam. Chúng tôi coi trọng giá trị nhân văn, tin vào giá trị tốt đẹp được tạo nên từ hiệu quả đóng góp cho xã hội.

Công ty Cổ phần Thương mại Quốc Tế Meditop

Hotline: 0942.402.306

Website: https://meditop.com.vn/

VPHN: 16BT2 đường Trần Thủ Độ, Phường Yên Sở, Hà Nội.

VPĐN: số 258, đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phường Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng.

VPHCM: 28 đường N5, Jamona Golden Silk, Bùi Văn Ba, Tân Thuận, TP HCM.